DOLAR 5,8896
EURO 6,4785
ALTIN 282,6
BIST 95.309
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 25°C
Parçalı Bulutlu

Türkiye’de Kırsal Kalkınma 9: Osman İnan Yazdı

Osman İnan
Kendimden kısaca biraz bahsedecek olursam, 2007 yılında Önder Çiftçi Projesinde staj yaptım, aynı yerde Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümünü 2008 yılında bitirip askere gidene kadar kaldım. 2009 ortalarında askerlik bitince Tarım Ekonomisi Bölümünde yüksek lisansa başladım. Aynı zamanda bir makine üretim şirketinde kalite bölümünde çalıştım ve ayrıca ailemin kendi arazilerinde 2011 yılı sonuna kadar tarım işiyle uğraştım. Bu tarihten 2014 yılı sonuna kadar Tarım ve Orman Bakanlığında uzman mühendis olarak çalıştım. AB ülkeleri ve Türkiye’de tarım ve kırsal kalkınmayla ilgili çalışmalar yaptım. Daha sonra 2016 yılı sonuna kadar kendi arazilerimde ceviz ve kavak yetiştiriciliği yaptım. O tarihten sonra kendi danışmanlık şirketimi kurup, gayrimenkul işine başladım. Bu dönemde yüksek lisansımı tamamladım. Tarım Ekonomisi Bölümünde doktora eğitimine başladım. Bunun yanında tarım işlerine devam etmekteyim. 2014 yılı sonundan beri de kamulaştırma, hukuk ve ceza davalarında bilirkişilik yapmaktayım. Tarım Ekonomisi Derneği, Zir. Müh. Odası ve Buğday derneğine üyeyim.

TÜRKİYE’DE KIRSAL KALKINMA 9: GÜNÜMÜZ AB TARIM VE KIRSAL KALKINMA POLİTİKALARI VE TÜRKİYE’YE YANSIMALARI

Geçen haftaki yazıda AB’de tarım ve kırsal kalkınma politikalarının gelişimi konusuna değinmiştim. Bu haftaki yazıda daha çok üzerinde duracağım konu kısaca Günümüz AB’de tarım ve kırsal kalkınma politikalarının Türkiye tarım ve kırsal kalkınma politikalarına yansımaları olacaktır.

Avrupa Birliği Ortak Tarım Politikası (OTP) desteklemeleri iç ve dış piyasalarda uygulanan destekler olarak ayrılabilir;

İç piyasada, Avrupa Birliği içinde, uygulanan düzenlemelerin temel referansları, gerçekleşmesi beklenen fiyatlar ve iç destekleme fiyatlarıdır. Gerçekleşmesi beklenen fiyatlar üretici eline geçmesi istenen fiyatlar olup ürün ve ürün grubuna göre hedef fiyat, yönlendirme fiyatı, norm fiyat ve temel fiyattır. İç piyasada uygulanan destekleme araçları müdahale fiyatı, satın alma fiyatı, minimum fiyat, ürün yardımları ve fark ödemeleridir.

Dış ticarette, Avrupa birliği dışına, uygulanan fiyat destekleri ithalatta uygulanan destekler ve ihracatta uygulanan desteklerdir.

İthalatta en önemli koruma aracı gümrük tarifeleri, ihracatta uygulanan destekler ihracat sübvansiyonlarıdır. Diğer destekleme araçları sübvansiyonlar, tüketici yardımları, üretici kotaları, ortak sorumluluk vergisi ve ihracat vergileridir.

Bugünkü OTP destekleri Sütun 1 ve Sütun 2 ‘den oluşmaktadır;

 Sütun 1: Tek ödeme sitemi(SPS) ve Tek Alan ödeme sistemi(SAPS). Destekleme Avrupa Tarımsal Destekleme Garanti Fonundan karşılanır (toplam desteklemenin %25’i). Üretime bağlı olmayan ödemelerdir.

Sütun 2 veya Gündem 2000: Tarım ve çevre programlarıyla ilgili ödemeler. Destekleme Kırsal kalkınma için Avrupa Tarımsal fonundan ödenir (toplam desteklemenin %75’i).

Sütün 2’nin Amaçlarına bakarsak;

Eksen 1: Rekabet gücünün arttırılması (çiftlik modernizasyonu, genç çiftçilerin yetiştirilmesi, mesleki eğitim, üretici grupları, ürünlere değer katma).

Eksen 2: Çevrenin ve kırsal alanların iyileştirilmesi (tarım-çevre ve hayvan refahı ödemeleri, handikaplı alan ödemeleri, biyolojik çeşitliliğin korunması, ağaçlandırma ödemeleri).

Eksen 3: Kırsal kesimde yaşam kalitesinin yükseltilmesi ve kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi teşviki(tarım dışı faaliyetlerde çeşitliliğin arttırılması, turizm faaliyetleri, mikro işletmelerin oluşturulması, kırsal hizmetler, kırsal mirasın korunması).

Türkiye’de bu bağlamda AB Ortak Tarım Politikasına ve ülke içindeki tarımsal gelişmelere uyum sağlanmasına dikkat edilerek desteklemeler yapılmaktadır. Bu sağlamakla görevli kurum Tarım ve Orman Bakanlığıdır. Kurum 2018 – 2022 yılları arasını kapsayan stratejik plan hazırlamıştır. Bu planda mevcut durum ortaya konulmuş, katılımcılığı esas alan alt çalışma grupları oluşturulmuştur. Tarımsal üretim ve arz güvenliği, Gıda güvenilirliği, bitki sağlığı, hayvan sağlığı ve refahı, su ürünleri ve balıkçılık kaynakları yönetimi, araştırma ve geliştirme, kurumsal kapasiteyi güçlendirme ve özellikle tarımsal altyapı ve kırsal kalkınmanın canlandırılmasını hedefleyen amaçlar belirlenerek, bu amaçlara uygun desteklemeler yapılmaktadır.

Bakanlık bünyesindeki Tarımsal Yatırımcı Destek Ofisleri iller düzeyinde, her ilde destekleme konusu farklı olmakla beraber, desteklenecek sektörleri, destekleme miktarlarını, destekleme şartlarını vb. bakanlığın sitesinden yayınlamaktadır. Girişimciler, desteklemelerle ilgili daha kapsamlı bilgilere buradan yola çıkarak ilgili kurumlara ulaşabilirler;

  • Bölgesel ekonomiye proje bazında desteklemeler veren ve çok önemli raporlar hazırlayan bölge kalkınma ajanslarına,
  • Küçük ve orta ölçekli işletmelere sektörler bazında destekler veren KOSGEB’e,
  • Kırsal kalkınma yatırımlarına destek programı (KKYDP) kapsamında Tarım İl Müdürlüklerine,
  • Düşük faizli kredi olanakları için Ziraat bankasına,
  • ve diğer kurumlarla görüşülerek ulaşılabilirler.

Bunun yanında bakanlık her yıl düzenli olarak faaliyet raporlarını, her türlü tarımı ilgilendiren konuyla ilgili istatistiki verileri, e-hizmetlere ulaşımı, 2010 yılından sonra oluşturulan havza bazlı destekleme modeline göre bölgede desteklenen ürünleri ve ödeme zamanlarını açıklamaktadır.

Böylesine önemli bir yeri olan Tarım ve Orman Bakanlığının bütçedeki yerine bakacak olursak; 2019 yılında 885 milyar TL olan devlet bütçesinde, Tarım ve Orman Bakanlığının ödeneği 23 milyar 712 milyon 275 bin liradır.

2006 yılında kabul edilen Tarım Kanunu’na göre, Gayri Safi Milli Hasılası’nın en az yüzde 1’ini tarım desteği olarak verilmesi gerekmektedir. 2018 yılı GSMH 3 trilyon TL’yi asması beklendiğinde, 30 milyar TL’nin biraz üzerinde hesap edilen tarımsal destekleme miktarı uygulamada ise 2019 yılı programına göre 16 milyar 989 milyon lira ile % 0,50 oranında verilmektedir. Tarımsal destek bütçesinden en büyük payı hayvancılık sektörü almakta, desteğin %31’lik kısmı, 5 milyar 268 milyon lirası hayvancılığa verilecektir.

Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından ilk olarak 2016 yılında uygulanmaya başlanan genç çiftçi desteği de her yıl arttırılmaktadır. Genç çiftçilerin tarımsal üretime kazandırılması ve yeni iş imkânlarını desteklemek üzere genç çiftçilere 30 bin TL’ye kadar hibe desteği sağlanmaktadır. Bu anlamda, büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık başta, diğer çeşitli tarımsal üretim kollarında kullanılmak amacıyla genç çiftçi hibe desteği kapsamında 503 milyon liralık ödeme 2019 bütçesinden yapılacaktır.

En yaygın ve çiftçilerin en fazla yararlandığı alan bazlı desteklerden mazot ve gübre desteği 30 havzaya ayrılan ülkemizde, desteklenen 17 üründe, arazinin o havzada desteklenen ürünlerden olması halinde verilmektedir.   2019 yılında mazot desteği desteklemeden aldığı %12,3 payla, 2 milyar 90 milyon liradır. Yine arazinin desteklenen havzanın içinde olmasıyla desteklenen stratejik olduğu kabul edilmiş, 17 üründe uygulanan fark ödemesi prim desteklerinin 2019 yılında bütçeden aldığı pay % 21.90, tutar 3 milyar 721 milyon lira olarak hesaplanmıştır.

Avrupa Birliği tarım ve kırsal kalkınma desteklemelerinin dağıtılmasıyla ilgili kurulan Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu 42 ilde 2014-2020 yıllarını kapsayan IPARD 2 programıyla geri ödemesiz para (hibe) vermektedir. 2019 yılında 1 milyar 900 milyon lira kırsal kalkınma hibe desteği dağıtmayı hesaplamaktadır. Kurum 2012-2019 yıllarını kapsayan dönemde 14.500 projeye toplamda 10 milyar TL’den fazla yatırım bedeline 4 milyar TL hibe dağıtmıştır. Bu yatırımlarla kırsal alanda 60.000 kişiye istihdam sağlamış, tarım ve kırsal kalkınma altyapısı kuvvetlendirilmiştir.

Tarımsal Üreticileri risk ve belirsizliklerden korumak için desteklemeler yapılmaktadır. Bunun için tarım sigortaları sistemi oluşturulmuştur. Tarım sigortaları kapsamında devletin destek miktarı 2019 yılında 1 milyar 220 milyon lira olarak hesaplanmıştır.

Tarım ve Orman Bakanlığı Merkez, taşra ve bağlı kuruluşlarıyla tarım ve kırsal kalkınmaya desteklemeler yapmaktadır. Buraya kadar kamu kurumlarının desteklemeler içindeki yeri incelenmiştir. Bunun yanında 1967 yılından beri faaliyetini sürdüren Türkiye Kalkınma Vakfı (TKV), 1965 yılından beri AB – Türkiye ilişkilerinde çalışan İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) ve diğer kırsal kalkınmayla ilgili çalışan pek çok vakıf tarım ve kırsal kalkınma alanında kendi ölçeklerinde desteklemelerde bulunmaktadır.

Son yıllarda tarım ve kırsal kalkınma yatırımlarında projelere önem verildiği görülmektedir. TKDK, kalkınma ajansları, KOSGEB, Tarım İl Müdürlükleri (KKYDP kapsamında) proje bazında desteklemeler vermektedir. Bunun için, proje yazmanın geliştirilmesi ve meslek haline getirilmesi ülkemize daha iyi yatırımlar kazandırılması için önemlidir. Bu kurumlara proje hazırlayan firmalar Destek Teşvik ve Hibe Danışmanları Derneği (HİBEDER) olarak örgütlenme sürecindeler, en kısa zamanda bu süreci tamamlamalarını temenni ederim.

Konu ile ilgili daha fazla bilgi almak isteyenlerin sigortayla ilgili Prof. Dr. Bahattin Çetin hocanın Tarım Sigortaları kitabını, proje ile ilgili Burhan Albayrak beyin Proje Yönetimi kitabını öneririm. Ayrıca kaynaklarda AB desteklemeleri ve Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu faaliyetleri ile ilgili yapılmış tezleri sıraladım, ilgilenenler için bakmakta fayda var.

Osman İnan

osmaninan1985@gmail.com

08.03.2019

http://www.tuik.gov.tr/   Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). Erişim tarihi: 08.03.2019.

http://www.tkv-dft.org.tr/ Erişim tarihi: 08.03.2019.

https://www.ikv.org.tr/ Erişim tarihi: 08.03.2019.

https://www.kosgeb.gov.tr/ Erişim tarihi: 08.03.2019.

https://www.tarimorman.gov.tr/ Erişim tarihi: 08.03.2019.

http://www.tarimdunyasi.net/2018/10/30/tarima-2019da-16-9-milyar-lira-destek-verilecek/ Erişim tarihi: 08.03.2019.

http://www.hibeder.org/ Erişim tarihi: 08.03.2019.

http://www.hibegundemi.com/konular/destek-tesvik-ve-hibe-danismanlari-dernegi-hibeder-kuruldu.133/ Erişim tarihi: 08.03.2019.

Acar M ve Aytüre S (2014). Dünya’da ve Türkiye’de Tarım ve Tarım Politikalarının Geleceği. Ekin Basım Yayın Dağıtım. Ekim.

Akın O (2015) Kırsal Kalkınma Politikalarının AB Politikaları Çerçevesinde İncelenmesi Denizli İli Örneği. Namık Kemal Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım ekonomisi Anabilimdalı. Doktora tezi

Albayrak B (2005). Proje Yönetimi. 1. Basım. Ocak. Nobel Yayın Dağıtım.

Bahtiyar K (2015). Kırsal Tarım Politikamızın AB’ye Entegrasyonunda TKDK Ankara İl Koordinatörlüğü Örneği ve Süreç Analizi. Turgut Özal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ababilimdalı. Yüksek lisans tezi.

Bilici İ (2016) Türkiye’de IPARD Kapsamında Desteklenen Süt Sığırı İşletmelerinin Ekonomik Analizi, Hibelerden Yararlanma Durumu ve Kazanımları. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilimdalı. Doktora tezi.

Çetin B (2007). Tarım Sigortaları. Nobel Yayın Dağıtım. Ocak. 1. Basım.

Çimen A O (2017). IPARD Programının Kırsal Alanda Ekonomik Kalkınmaya ve Yararlanıcılara Katkıları ve Beklentiler Üzerine Bir Araştırma. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilimdalı. Yüksek lisans tezi.

Duman H (2016). AB’ne Katılım Sürecinde Kırsal Kalkınma için Katılım Öncesi Yardım Aracı – IPARD.  Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İşletmecilik Anabilimdalı. Yüksek lisans tezi.

Fidan A (2014). Tarımsal Destek Uygulamaları; IPARD Desteklerinin Kütahya Tarımına Etkisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İktisat Ana Bilim Dalı. Yüksek Lisans tezi.

Gaytancıoğlu O (2009). Türkiye’de ve Dünyada Tarımsal Destekleme Politikası. İstanbul Ticaret Odası. Yayın No:2009-14. İstanbul.

Koç A (2016). AB’ne Uyum Sürecinde Türkiye’de Kırsal Kalkınmanın Finansmanı Kapsamında IPARD. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Anabilimdalı. Doktora tezi.

Koçdemir S (2018). Girişimciliğin Bölgesel Kalkınmaya Etkisi; TKDK İl Örnekleri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Girişimcilik ve Yenilik Yönetimi Anabilimdalı. Yüksek lisans tezi.

Şerefoğlu (2008). SAPARD-IPARD Programlarının Analiz Edilmesi-Besi İşletmelerinin IPARD Programlarındaki Yeri Üzerine Bir Araştırma. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilimdalı. Doktora tezi.

YORUMLAR

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: