DOLAR 5,7398
EURO 6,3567
ALTIN 271,4
BIST 106.846
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 22°C
Parçalı Bulutlu

Türkiye’de Kırsal Kalkınma 4: Osman İnan Yazdı

Osman İnan
Kendimden kısaca biraz bahsedecek olursam, 2007 yılında Önder Çiftçi Projesinde staj yaptım, aynı yerde Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümünü 2008 yılında bitirip askere gidene kadar kaldım. 2009 ortalarında askerlik bitince Tarım Ekonomisi Bölümünde yüksek lisansa başladım. Aynı zamanda bir makine üretim şirketinde kalite bölümünde çalıştım ve ayrıca ailemin kendi arazilerinde 2011 yılı sonuna kadar tarım işiyle uğraştım. Bu tarihten 2014 yılı sonuna kadar Tarım ve Orman Bakanlığında uzman mühendis olarak çalıştım. AB ülkeleri ve Türkiye’de tarım ve kırsal kalkınmayla ilgili çalışmalar yaptım. Daha sonra 2016 yılı sonuna kadar kendi arazilerimde ceviz ve kavak yetiştiriciliği yaptım. O tarihten sonra kendi danışmanlık şirketimi kurup, gayrimenkul işine başladım. Bu dönemde yüksek lisansımı tamamladım. Tarım Ekonomisi Bölümünde doktora eğitimine başladım. Bunun yanında tarım işlerine devam etmekteyim. 2014 yılı sonundan beri de kamulaştırma, hukuk ve ceza davalarında bilirkişilik yapmaktayım. Tarım Ekonomisi Derneği, Zir. Müh. Odası ve Buğday derneğine üyeyim.

TÜRKİYE’DE KIRSAL KALKINMA 4: 1960 Kalkınma Planları -2004 AB Müzakere Tarihi Alınması Arası Dönem

Geçen haftaki yazıda 1923 yılı Cumhuriyetimizin kuruluşundan 1960 yılı planlı döneme kadarki başlıca kırsal alanları etkileyen uygulamalardan kısaca bahsetmiştim. Bu hafta 1960 yılı sonrası 17 Aralık 2004 AB müzakereleri tarihi alınmasına kadarki kırsal alanları etkileyen başlıca uygulamalardan bahsedeceğim, amacım yine okuyucuda bu konulara merak uyandırmak olacaktır. Gelecek haftaki konu AB uyum sürecinde günümüz kırsal destekleme uygulamaları olacaktır.  Geçen hafta olduğu gibi bu yazıda da ricam geçmiş politikalara yönelik bilgilerde okuyucunun bilgileri yorumlarken, politikaların oluşturulduğu dönemin şartlarını, ortaya çıkış nedenlerini, uygulamalarındaki hata veya noksanlıkları da bilmesi bunları göz önüne alarak, makul bir şekilde yorumlamalarıdır.

30 Eylül1960 yılı Devlet planlama Teşkilatı kuruluşuna kadar tarımda planlı bir hareketten söz edilememektedir. Bu tarihten sonra kalkınma planlarında toplum kalkınması kavramı geçmektedir. Dönemi düşünecek olursak 1960 yılında nüfusun %68’i başlangıçta kırsal alanlarda yaşamakta, bu nüfusun %75’i tarım kesiminde çalışmakta ve tarımın GSMH’ da payı %43,8’di. Toplum kalkınması kavramı ile anlatılmak istenen kırsal kalkınma olarak yorumlanabilmektedir1.

1960’lı yılların başlarında toprak reformu konusu hükümet programlarında yer almıştır. Daha sonraları tarım reformu kavramına dönüşmüştür. Bu kavramın Sosyal ve ekonomik amaçları vardır. Ekonomik bakımdan; topraksız ve yeteri kadar toprağı olmayan çiftçiyi toprak sahibi yaparak kendisini ve ailesini geçindirmesini sağlamak, gelirini arttırmak, parçalanmış ve/veya dağılmış toprakları birleştirmek, verimin artışını sağlamak vb. hedeflenmiştir. Sosyal bakımdan; çiftçinin toprakla ilişkisini ve mülkiyetini düzene bağlamak bu yolla güvenini sağlamak ve eşit olmayan mülkiyet ve gelir dağılımını sosyal adalet ilkesine göre yeniden ayarlamak istenmiştir2,3.

1964 yılında Köyişleri Bakanlığı kurulmuştur. Kuruluş amacı, dönemin hükümetinin programında köye yönelik işlemlerin ahenkli bir şekilde yapılması olarak belirtilmiştir. 1960 yılları başından beri dağ ve orman köyü meselesi konuşulmuş, 1970 yılında bu yönde Orman-Köy ilişkileri (ORKÖY) Genel müdürlüğü kurularak, orman köylerini kapsayan kalkınma planları hazırlanmıştır4. Kırsal planlama tekniklerinden yararlanarak köylerin ekonomik yönden, altyapı tesisleri açısından ve diğer yönlerden analiz eden ilçe kalkınma planları hazırlanmıştır5.

Bu dönemde, Kırsal yerleşmelerle ilgili çeşitli adımlar da atılmıştır. 1960’ lı yıllarda kalkınma planları ve resmi olmayan içişleri bakanlığı verilerine göre 70-75 bin civarı kırsal yerleşme sayısı verilmektedir. Bu yerleşmeler genellikle küçük ve dağını yapıdadır. Bunlara ait çözümler nüfusu az olan köylerin birleştirilmesi köy sayısının azaltılmasını amaçlayan köykent ve tarımkent gibi yaklaşımlar; merkez köylerin oluşturulması gibi, elbette hangi köylerin merkez olacağıyla ilgili tartışmalar yaşanmış olan özeksel yaklaşımlar; bir tanıma göre kırsal kesimin nüfusunun sosyal, ekinsel, ekonomik, kamusal gereksinmelerinin hepsini karşılayabilecek köy­-kent yaklaşımları üzerinde durulmuştur6.

1940 yılına kadar Prof. Kessler’in okullarda ders kitabı olarak okutulan kooperatifçilik ders kitabı o döneme kadarki kooperatifçilikle ilgili en kapsamlı eserdir. 1938 -1961 yılları arasında kooperatifçilik adına önemli bir çalışma yapılmamıştır. 1961 anayasasında ilk kez kooperatifçilik özel bir madde ile yer almış ve her beş yıllık kalkınma planlarında muhakkak kooperatifçiliğe yer verilmiştir. 1969 yılında yürürlüğe giren 1163 sayılı kooperatifler kanunu ile kooperatiflerin gelişmesi ve üst örgütlenmelerinin önü açılmıştır. Bundan sonra Köy kalkınma kooperatifleri 1971 yılında merkez birlikleri KÖY-KOOP’u, 1977 yılında HÜR-KOOP’u kurmuşlardır. Ancak, bu birlikler 1980 sonrası kapatılmıştır. 1982 yılı anayasası 171. maddesinde yer alan ‘kooperatifler siyasetle uğraşamaz ve siyasilerle işbirliği yapamaz’ anlayışına göre devletin kooperatiflere bakışının değiştiği görülmektedir. İsmail Hakkı İnan hocaya göre, 12 Eylül 1980 ihtilali sonrası dernek, sendika, kooperatif vb. sivil toplum örgütlerini kontrol etmek ve baskı altında tutmak amacıyla yazılan bu madde uluslararası kooperatifçilik ilkelerine de aykırıdır. Kooperatiflerin, ekonomik örgütler olarak belirli bir partinin çıkarları yönünde siyaset yapmaları ve asıl görevi olan ortaklarına hizmet etmeyi ihmal etmeleri arzu edilmez demektedir7. Bu gelişmelerden sonra 1989 yılından itibaren köy kalkınma kooperatifler tarımsal kalkınma kooperatiflerine dönüştürülmüştür8.

Bu dönemde Dünya bankası (DB) ve Uluslararası Tarımsal kalkınma Fonu (IFAD) destekli projelerden kırsal alanlarda yararlanılmıştır9. Dünya bankası ve IFAD kredilerine her dönem eleştiriler olmuş10, kredi faiz oranları diğer kredilere göre özellikle IMF kredilerine göre düşük bulunmuş11, ancak Dünya bankasının ülkelerin iç işlerine karıştığı düşüncesi kimi kesimlerce eleştiri konusu olmuştur12. Bu projelerin tabanı tanımadığı ile ilgili eleştiriler projeler ilk başladığı zamanlar daha yaygın olsa da ilerleyen dönemde bunlara getirilen çözümlerle eleştiriler biraz olsun azalmıştır13.

Dünya bankasının yapısına çok kısaca bakarsak Türkiye 189 üye ülkeden birisi, 1947 yılında üye olmuş, 1950 yılında ilk kez kredi almıştır14. Dünya bankası pek çok konuda kredi vermektedir. Ancak özellikle dezavantajlı gruplara, çevre ile ilgili uygulamalara, dağlık elverişsiz alanlara, azınlık gruplara, kadınlara, gelişmemiş bölgelere vb. farklı isimlerde kredi vermektedir15. Örneğin bazı dünya bankası projeleri; 1976 yılı Çorum-Çankırı kırsal kalkınma projesi, 1982 yılı Erzurum kırsal kalkınma projesi, Tarımsal Yayım ve Uygulamalı Araştırma Projesi, Doğu Anadolu Havza Projesi, ARIP- Tarım Reformu Uygulama Projesi, Anadolu Su Havzaları Rehabilitasyonu Projesi ve sektörel düzeyde projelerdir.16.

Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu, 1974’te yapılan Dünya Gıda Konferansı’nın ardından 1977 yılında kurulan Birleşmiş Milletler’e bağlı uluslararası bir finans kurumudur. Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu’nun amacı gelişmekte olan ülkelerde kırsal alanda yoksulluğu azaltmaktır. Merkezi Roma’dadır. Bugüne kadar Türkiye’ye 11 projede 783,6 milyon dolarlık toplam proje bedeline 239,2 milyon dolar katkıları olmuş ve 1,5 milyona yakın hane bu yardımlardan etkilenmiştir. IFAD’ ın Tamamlanmış projeleri; Tarımsal Yayım ve Uygulamalı Araştırma Projesi (205,9 milyon dolar), Ardahan-Kars-Artvin Kalkınma Projesi (26,41 milyon dolar), Bingöl-Muş Kırsal Kalkınma Projesi (61,17 milyon dolar), Erzurum Kırsal Kalkınma Projesi (137 milyon dolar), Diyarbakır-Siirt-Batman Kalkınma Projesi (36,91 milyon dolar), Ordu-Giresun Kırsal Kalkınma Projesi (59,72 milyon dolar), Sivas-Erzincan Kalkınma Projesi (30,04 milyon dolar), Yozgat Kırsal Kalkınma Projesi (40,53 milyon dolar)’ dır17.

Bu dönemde Kırsal alanlarla ilgili diğer pek çok önemli gelişme de yaşanmıştır, ancak bu hafta yazımı burada bitiriyorum. Prof. Dr. İsmail Hakkı İnan hocanın Türkiye’de Tarımsal Kooperatifçilik ve AB Modeli kitabını ve Prof. Dr. Cevat Geray hocanın Dünden Bugüne Kırsal Gelişme Politikaları isimli kitaplarını okumanızı tavsiye ederim.

Osman İnan

osmaninan1985@gmail.com

30.01.2019

1 Bakırcı M (2007). Türkiye’de Kırsal Kalkınma Kavramlar- Politkalar- Uygulamalar. 1. Basım. Şubat.

2 Geray C (1966). Toplum Kalkınması ve Toprak Reformu. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi. C:XXI. No: 3. Ankara.

3 Bakırcı M (2007). Türkiye’de Kırsal Kalkınma Kavramlar- Politkalar- Uygulamalar. 1. Basım. Şubat.

4 Durnöz E ve Süne S (1985). Kırsal Alanda Orman Bakanlığı Politikaları ve Uygulamaları. Türkiye’de Küreselleşme Süreci ve Kırsal Alan Sorunları Kollokyumu. Mimar Sinan Üniversitesi Yayını. İstanbul.

5 DPT (1994). Kırsal Sanayi Özel İhtisas Komisyonu Raporu. DPT Yayını. Ankara.

6 Geray C (2011). Dünden Bugüne Kırsal Gelişme Politikaları. Phoenix Yayınevi. No:257.

7 İnan İ H (2008). Türkiye’de Tarımsal Kooperatifçilik ve AB Modeli. İstanbul Ticaret Odası. Sektörel Yayınlar. Genişletilmiş 2. Baskı. Yayın No: 2008-73.

8 Mülayim Z G (1995). Genel ve Tarımsal Kooperatifçilik. Yetkin Yayınları. Ankara.

9 Gülçubuk B (1997). Kırsal Kalkınma Çalışmalarında Türkiye Kalkınma Vakfı’nın Yeri ve İşlevi (Bu Kuruluşun Uzunyayla Uygulaması). Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilimdalı. Doktora Tezi.

10 http://www.mutlakbutlan.com/2016/05/dunya-bankasi-dunya-bankasi-ve-imf-arasindaki-farklar.html

11 http://www.bilgesam.org/incele/226/-uluslararasi-para-fonu–imf—dunya-bankasi-ve-turkiye/#.XFHpvfZuLIU

12 Hançerlioğlu O (1993). Ekonomi Sözlüğü. Remzi Kitabevi. 5. Basım. S.74. İstanbul.

13 http://www.nevzaterdag.com/dunya-bankasi-nedir-ne-tur-hibeler-verir/

14http://siteresources.worldbank.org/TURKEYINTURKISHEXTN/Resources/455687-1193937616345/Turkiye_de_Dunya_Bankasi_Oncelikler_ve_Programlar.pdf

15 https://www.tepav.org.tr/upload/files/haber/1355758981-7.Halil_Agah.pdf

16 https://www.worldbank.org/tr/country/turkey

17 https://www.ifad.org/en/web/operations/country/id/turkey

YORUMLAR

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: