DOLAR 5,7845
EURO 6,3850
ALTIN 271,5
BIST 108.869
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 11°C
Hafif Yağmur

Sürdürülebilir Kalkınma: Osman İnan Yazdı

23.09.2019
A+
A-

KIRSAL KALKINMA 23: SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA
Bu haftaki yazıda kırsal kalkınma konusu içerisinde sıklıkla geçen sürdürülebilir kalkınma konusu ile ilgili kısa bilgiler vereceğim.

Kalkınma kavramı pek çok kavramla yakın ilişkili, bu tanımlara bakacak olursak;

İktisadi büyüme, bir ekonominin ürettiği mal ve hizmet miktarındaki artışları ifade etmekle birlikte aynı zamanda ekonominin reel gelir düzeyindeki artışları tanımlamaktadır. Tanımdan da anlaşıldığı gibi niceliksel bir kavramdır. Sosyal gelişmişliği tam olarak açıklamamaktadır1.

İktisadi kalkınma,     bir ülkenin üretim yapısını yüksek katma değerli ürünler üretecek şekilde dönüştürmesi ve gelirin adaletli bir şekilde dağıtımı ve yaşam standartlarının yükseltilmesi olarak tanımlanabilir. Tanımdan da anlaşılabileceği üzere kalkınmada niteliksel bir iyileşmeden bahsedilebilir1.

Stratejik planlama, bir eylem planının stratejisini belirlemesi ve kaynaklarını bu stratejiye göre ayarlaması demektir. Stratejik planlama istenilen amaçların gerçekleşmesi için dış çevrenin her ögesini stratejik bir yaklaşımla inceleyerek geleceğe yönelik sistematik öngörülerde bulunmaya çalışan bir planlamadır2.

Sürdürülebilir kalkınma, bir ilkeler bütünüdür. Doğal sistemlerin, ekonominin ve toplumun dayandığı doğal kaynakları ve ekosistem hizmetlerini sağlama yeteneğini sürdürürken, insani gelişme hedeflere ulaşmak ve kaynakların ve değerlerin bozulmadan gelecek nesillere aktarılması amaçlanmaktadır3.

Bu yazıda da tartışacağımız konu, son yıllarda daha sık karşılaşır olduğumuz sürdürülebilir kalkınma ve tarım alanındaki önemidir.

Sürdürülebilir kalkınma için neler yapılmaktadır?

İçinde bulunduğumuz ekosistem bütün dünya devletlerini ilgilendirmektedir. Bazı ülkelerin çalışmalar yapması bazılarının ise bunlara katılmaması söz konusu olamamaktadır. Son yıllarda Dünya’da sürdürülebilir kalkınma ile ilgili çalışmalar artarak devam etmektedir. Bunlardan birinde, Eylül 2015 tarihinde gerçekleşen Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 70. Oturumunda Devlet Başkanları, Dünya Liderleri, Üst düzey BM temsilcileri ve sivil toplum bir araya gelmiş ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerini kabul etmişlerdir.

UNESCO’nun aktif katılımıyla söz konusu hedefler amacı evrensel, iddialı, sürdürülebilir kalkınma gündemini inşa ederek “İnsanlar tarafında insanlar için” bir gündem oluşturulması hedeflenmiştir. Önümüzdeki 15 yıl içinde 3 önemli işi başarmak için 17 Küresel Hedef üzerinde uzlaşılmıştır.

Bunlar aşırı yoksulluğu sona erdirmek; Eşitsizlik ve adaletsizlik ile mücadele; İklim değişikliğini düzeltme gibi ana hedefler başta olmak üzere, pek çok konunun yer aldığı bu küresel hedefler listesi bahsedildiği gibi 17 konuda ve alt hedefler olarak belirlenmiş, bu hedeflerin çoğu kırsal alanlarda yapılacak düzenlemeleri kapsamaktadır. Hedefleri detaylı okumak isteyenler aşağıdaki linke tıklayabilirler…

http://www.sgsistanbul.org/surdurulebilir-kalkinma-hedefleri/ (4)

Peki. Türkiye bu hedeflerin neresinde durmaktadır? Türkiye öncelikle BM tarafından belirlenen hedefler listesini benimsemiştir. Öncelikli hedefler pek çok kurumu ilgilendirmektedir. Türkiye kurumları ile bunlara göre politikalar yapmaktadır. Sürdürülebilir Kalkınma Derneği (SKD)’nin bu konuda yayınlarını takip edebiliyoruz5. Birazdan değineceğim tarımdaki sürdürülebilirlik uygulamalarında ise T.C. tarım ve Orman Bakanlığının sürdürülebilir tarımla ilgili eylem planları bulunmaktadır.

Öncelikle bilinmesi gereken husus iktisadi kalkınmada tarımın yerinin ne olduğudur?

Kalkınmanın nasıl olabileceği ya da nereden başlayacağı ile ilgili literatürde pek çok tartışma bulunmaktadır. Bazıları kalkınmanın tarımdan, bazılarıysa kalkınmanın sanayiden geçtiğini ortaya atarlar. Kalkınmanın tarımdan başlayacağını savunanların tezlerinden başlıcaları şunlardır; tarımsal üretimin daha düşük yatırımlarla arttırılabilmesi, az gelişmiş ülkelerdeki sanayileşme için girişimci, yönetici ve teknik bilgi yetersizliğinin fazla olduğu, tarımsal yatırımların ithalat gereğinin düşük olduğu, gıda maddelerinin talebinin öncelikli karşılanmasının gerektiği, ihracat gelirlerinin arttırılmasının gerektiği, sermaye öncelikle birikiminin sağlanması gerekliliklerini savunurlar6. Bu konular elbette çeşitli teorilerden ibarettir. İnsanoğlunun gelişiminde madenler, tarım ve sınai üretimin tarihsel süreçte önemli olduğu görülmüştür. Bugün için kalkınmanın dengeli olabileceğini sanayi ve tarımla beraber dengeli bir kalkınma modelinin en sürdürülmesi mümkün kalkınma modeli olduğunu da düşünenler oldukça fazladır.

Tarımda sürdürülebilir kalkınma nasıl olabilir?

Sürdürülebilir tarımla ne amaçlanmaktadır? Sürdürülebilir tarım, uzun dönemde doğal kaynakların korunması yanında çevreye zarar vermeyen tarımsal teknolojilerin kullanıldığı bir tarımsal yapının oluşturulması hedeflenmektedir7.

Tarımsal üretim gerçekleştirilirken 3 başlık altında çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirliğe dikkat edilmelidir.

Sürdürülebilir kalkınmanın en çok üzerinde durulan konusu belki de Çevresel sürdürülebilirlik konusudur. Bu anlamda, etkili bir toprak yönetimine geçilmeli ve su kullanımı en doğru şekilde planlanmalıdır.  Mümkün olduğu kadar iyi tarım ve organik tarım uygulamalarını teşvik edici çalışmalar yapılmalıdır8,9. Biyolojik çeşitlilik, doğal yaşam ve ekosistemlerin bozulmadan gelecek nesillere aktarılması için ise ekilen ve ekilemeyen alanların korunması sağlanmalıdır. Enerji konusunda yenilenebilir enerji kullanımı ve yakıt tasarrufu öncelikli ürünlerin imal edilmesi ve seçilmesiyle tedbirler arttırılmalıdır. Atık yönetimi konusunda çevreye en az zararı olan, geri dönüşümü mümkün yöntemler seçilmelidir.  Tarımsal girdiler konusunda çevrenin korunduğu denetlenmeli ve koruma tedbirleri standartlaştırılmalıdır. İklim değişikliğiyle mücadele çerçevesinde özellikle sera gazı salınımı kontrol edilmelidir.

Sosyal Sürdürülebilirlik bir diğer önemli başlıktır. Tarım kesiminde çalışanların haklarının korunması ve çalışma ortamlarının iyileştirilmesi gerekir. Bunun için sağlıklı ve güvenli çalışma şartları sağlanmalı, çalışma süreleri ve ücretlendirmelerde düzenlemeler yapılmalıdır. Çalışan kesim içerisinde dil, din, ırk vb. ayrımcılığın her türlüsüyle mücadele edilmelidir. Çocuk işçi çalıştırılmasına düzenleme getirilmeli, zorla işçi çalıştırılmasıyla mücadele edilmelidir. Sendikal hak ve özgürlükler yasa ve yönetmeliklerle güvence altına alınmalıdır. Tarımda çalışanların eğitim kalitesi ve verimliliği konusunda çalışmalar yapılmalıdır. Bir diğer önemli konuda, yerel yönetimlerin etkinliğinin arttırılması ve yerelde katılımcılığın arttırılması konusunda çalışmaların yapılmasıdır.

Diğerlerine göre daha az konuşulan aslında sürdürülebilirliğin en önemli yönü belki de işin ekonomik boyutudur. Ekonomik açıdan kendini güvende hisseden ortak sürdürülebilir kalkınma önlemlerine kendiliğinden katılımcı olacaktır. Ekonomik sürdürülebilirlik, etkili işletme yönetim sistemleri oluşturulması, etkili muhasebe ve finans kayıtları tutulması, izlenebilirlik ve şeffaflık sağlanması konusunda yapılan bütün çalışmaları içermektedir. İşletmelerin finansal dengelerinin yeterli karlılıkla finansal istikrara ulaşmaları sağlanmalıdır. İşletmeleri yönlendirici olunmalı ve en iyi ürünü seçmelerinin sağlanmasına çalışılmalıdır. Tarımda her üreticinin dilediği ürünü ürettiğini görüyoruz, nispeten havza sistemi gibi uygulamalar çiftçileri desteklenen ürünlere yönlendirmekte ve ürün seçimini etkilemektedir. Bu sistemlerin devamlılığı ve etkinliği arttırılmalıdır.

Sürdürülebilir Kalkınma Derneği (SKD) tarımda sürdürülebilirlik ilkelerini bir çalışmasında toplamış, ilgilenenler aşağıdaki linke göz atabilirler…

http://www.skdturkiye.org/files/yayin/surdurulebilir-tarim-ilkeleri-iyi-uygulamalar-rehberi_4.pdf  (10)

 

17 Ekim 2019 tarihinde İstanbul’da 5. Sürdürülebilir Gıda Zirvesi düzenlenecektir11. Sürdürülebilirlikle ilgili gıda güvencesi ve gıda güvenliği, sürdürülebilir tarım ve sürdürülebilir gıda perakendeciliği başta olmak üzere pek çok konuya değinilecek konferansa ilgili olanların katılmasını tavsiye ederim.

Bu haftaki yazıda sürdürülebilirlik konusuna tarımda neler yapılması gerektiğine değindim. Çalışmalar elbette bunlarla sınırlı olmamalı, somut daha çok adım atılmalıdır. Konu ile ilgili daha fazla bilgi almak isteyenler Prof. Dr. Ergül Han hoca ve Prof. Dr. Ayten Ayşen Kaya hocanın Kalkınma Ekonomisi Teori ve Politika isimli kitaplarını okumalarını tavsiye ederim.

Osman İnan

22.09.2019

osmaninan1985@gmail.com

1 İktisadi Kalkınma Ders kitabı. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi.

2 YÜKSEL Y (2012). Stratejik planlamanın kırsal kalkınmaya etkisi ve Gaziantep örneği. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı İktisat Politikası Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi.

3 Anonim. (2005). Birleşmiş Milletler Raporu.

4 Sürdürülebilir Kalkınma için Küresel Hedefler başlığı altında çeşitli konularda Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Listelenmiştir. http://www.sgsistanbul.org/surdurulebilir-kalkinma-hedefleri/

5 Sürdürülebilir Kalkınma Derneği (SKD) http://www.skdturkiye.org/

6 HAN E VE KAYA A A (2013). Kalkınma Ekonomisi teori ve Politika. Gözden geçirilmiş 8. Basım. Nobel yayın. No:310/65. Ekim.

7 TURHAN Ş (2005). Tarımda Sürdürülebilirlik ve Organik Tarım. Tarım Ekonomisi Dergisi 2005; 11(1) : 13 – 24.

8 PEZİKOĞLU F (2005). Türkiye’de Sürdürülebilir Tarım Uygulamaları ve Yönlendirilmesi için Gerekli Politikaların Belirlenmesi. Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü YALOVA.

9 ERYILMAZ G A VE KILIÇ O (2018). Türkiye’de Sürdürülebilir Tarım ve İyi Tarım Uygulamaları. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi. 21(4):624-631, 2018.

10 Tarımda Sürdürülebilir Kalkınma İlkeleri  http://www.skdturkiye.org/files/yayin/surdurulebilir-tarim-ilkeleri-iyi-uygulamalar-rehberi_4.pdf

11 https://www.surdurulebilirgidazirvesi.com/

AL İ (2019). Sürdürülebilir Kalkınma ve Yeşil Ekonomi: Türkiye için bir Endeks Önerisi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Issue Year: 12/2019. Issue No: 1. Page Range: 112-124. Page Count: 13. Language: Turkish.

BAHÇECİ H I VE GÖRMEZ K (2019). Sürdürülebilir Kalkınma Vs. Ekolojik Düşünce.  Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi-International. ISSN:2528-9527 E-ISSN : 2528-953. http://opusjournal.net

BEDÜK S (2012). Türkiye’de tarımsal çalışmalarda iklim değişikliğinin sürdürülebilir ticaretle ilişkisi. Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası Ticaret ve Lojistik Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi.

ÇOKER K (2012). Sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde çevre politikaları ve iktisadi etkileri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi.

ERGÜL R B (2019). Refah Devlet ve Sürdürülebilir Kalkınma: Nordik Model. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı Kamu Yönetimi Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. Ankara.

GÜMRAH A VE BÜYÜKİPEKÇİ S (2019). Türkiye’de Sürdürülebilirlik Raporlaması: 2008-2017 Yılları Arası Yayınlanmış Sürdürülebilirlik Raporlarının İncelenmesi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi 21 (2) 305-323.

TURGUT G (2012). Kalkınma paradigmasına eleştirel bir bakış. Ankara Üniversitesi  Sosyal Bilimler Enstitüsü  Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı  Yönetim Bilimleri Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi.

YORUMLAR

Bir Cevap Yazın

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

%d blogcu bunu beğendi: