1923-1960 Dönemi Kırsal Kalkınma: Osman İnan Yazdı

TÜRKİYE’DE KIRSAL KALKINMA 3: 1923-1960 Dönemi Kırsal Kalkınma Politikaları

Geçen haftaki yazıda neden kırsal alanlar desteklenmelidir konusuna değinmiştim. Bu yazıda 1923 yılı Cumhuriyetimizin kuruluşundan 1960 yılı planlı döneme kadarki başlıca kırsal alanları etkileyen uygulamalardan kısaca bahsedeceğim. Ayrıntılı bilgi isteyenler yazının sonundaki kaynakları okuyabilirler. Gelecek haftaki konu planlı dönem uygulamaları olacaktır. Bu hafta, sonraki hafta ve ileride değineceğim geçmiş dönem politikalara yönelik bilgilerde okuyucudan ricam bilgileri yorumlarken, politikaların oluşturulduğu dönemin şartlarını, uygulamanın ortaya çıkış nedeni, hata veya noksanlıkları da bilmesi, tüm bunları göz önüne alarak, en iyi şekilde yorumlamalarıdır.

Genç Cumhuriyet kalkınmanın ancak planlı bir şekilde olabileceğini o döneme göre erken bir şekilde keşfederek aşar vergisinin kaldırılması, köyde dirliğin gerçekleştirilmesi, tarımın makineleşmesi ve tarımda kapitalizm uygulamasına geçilmesi konularının konuşulduğu İzmir İktisat Kongresini düzenlemiştir1. Bunun yanında kongrede tarımsal öğretimin uygulamalı olarak amaca yönlendirilmesi ve kırsal kalkınmada önderlerin misyoner gibi çalışmaları önerilmiştir2. Köylerin sosyal ve ekonomik sorunları hakkında birde rapor oluşturulan Birinci köy ve ziraat kongreleri düzenlenmiştir.

Köylere daha iyi bir altyapı hizmetlerinin getirilmesi ve sosyal olanakların iyileştirilmesi böylece daha iyi yaşam koşullarına geçilmesi için köylere özerklik verilmesi ileriki dönemlerde değişiklikleri içeren uygulamalarıyla 1924 yılında çıkarılan Köy kanunu ile gerçekleşmiştir. Kanun, yapısı ve getirdikleri, kökleşmiş toprak mülkiyet sisteminin değiştirilmesi açısından önemli bir reform getirdiği söylenebilir3.

Köylerde çoğunlukla ağalar, tefeciler, hırslı tüccarlar açık arttırma ile devletten mültezim adı verilen yöntemle hasat dönemi köylünün aşar adında ürününden oransal olarak vergi toplama işini devralıyorlardı. Bu uygulamanın köylüye epey zararı vardı, kaldırıldı, bu kez de devlete bazı vergi toplayamama yönünden zararları oldu4.

Çiftçinin arazisinin küçüklüğü ya da arazisinin olmaması Cumhuriyetin ilk dönemlerde de büyük sorundu. 1934’te çıkarılan iskan kanunu çıkarılarak, ikiden çok nüfuslu ailelere 60 – 150 dekar arasında toprak ile çift hayvanı, araç-gerek, tohumluk, ahır, samanlık gibi yerlerin verilmesi öngörülmüştür. Aynı yıl çıkarılan İskan kanunuyla sahipsiz toprakların imar edenlere tapusuz verilmesi hedeflenmiştir. Bu dönemde çıkarılan bir diğer yasa olan Çiftçiyi Topraklandırma yasasıyla büyük toprak sahiplerinin üstünlüğünün kırılması hedeflenmiş, ekilmeyen toprakların topraksız veya az topraklı köylüye devredilmesi amaçlanmıştır5.

Köy enstitüleri, 1940 yılında kır kökenli çocukların başta öğretmenlik olmak üzere köy için gerekli ve geçerli mesleki bilgilerle donatılıp tekrar köye gönderilmesiyle tabanın değişmesini amaçlanarak, büyük umutlarla kurulmuştur6. Buralardan mezun kişilerin köylerinde dönüşüm sağladığı çok önemli işler yaptıkları bugün bile geniş kesimler tarafından kabul edilmektedir7. Buradaki eleştiri projenin siyasileştiği yönünde olmuş ve kuruluşundan kısa zaman sonra etkisizleştirilmiş, 1954 yılında da kapatılmıştır8. Dönemin köy hayatı edebiyatta köy enstitülerinden yetişen Mahmut Makal ve Fakir Baykurt gibi daha pek çok yazar tarafından geniş kesimlere bugün bile yurtiçi ve yurtdışında anlatılmaktadır.

Dönemi düşünecek olursak nüfusun %80’i başlangıçta kırsal alanlarda yaşamakta ve bu nüfusun %90’ı tarım kesiminde çalışmaktaydı9. Bu dönemde Kırsal alanlarla ilgili Ziraat Bankasının ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin işlevinin düzenlenmesi, Toprak Mahsulleri Ofisi ve Zirai Donatım Kurumunun kurulması ve diğer pek çok önemli gelişme de yaşanmıştır10. Bu konularla ilgili de daha çok içerik vermek isterdim ancak bu hafta yazımı burada bitiriyorum.

Kırsal kalkınmaya son dönemlerde ilginin olduğunu bu konuda tezlerin sayısının arttığını gözlemledim, bu konuda Prof. Dr. Bülent Gülçubuk hocanın doktora çalışmasının bir incelenmesini öneririm. Prof. Dr. Gülcan Eraktan ve Prof. Dr. Nurettin Yıldırak hocaların Türkiye’de Kırsal Kalkınma Stratejileri ve Politikaları isimli pek çok üniversitede okutulan ders kitaplarını tavsiye ederim.

Osman İnan

osmaninan1985@gmail.com

15.01.2019

 

1 Geray C (1974). Planlı Dönemde Köye Yönelik Çalışmalar. TODAİE Yayınları No:139. S.1-13. Ankara.

2 Eraktan G ve Yıldırak N (1989). Türkiye’de Kırsal Kalkınma Stratejileri ve Politikaları. Friedrich Ebert Vakfı Yayınları. Ss 6-83. Ankara.

3 Tunçdilek N (1986). Türkiye’de Yerleşmenin Evrimi. İstanbul Üniversitesi Yayını. İstanbul.

4 Geray C (1966). Şehirsel Toplum Kalkınması ve Ulusal Kalkınma. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi. C:XXI. No:3 Ankara.

5 Gülçubuk B (1997). Kırsal Kalkınma Çalışmalarında Türkiye Kalkınma Vakfı’nın Yeri ve İşlevi (Bu Kuruluşun Uzunyayla Uygulaması). Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilimdalı. Doktora Tezi.

6 Milli Şefin İkinci Teşrin 1940 Nutukları. Ülkü, S. 93, C. 16, s. 200. https://www.tarihtarih.com/?Syf=26&Syz=355361&/T%C3%BCrkiyede-K%C4%B1rsal-Kalk%C4%B1nma-Politikalar%C4%B1-(1923-1950)-/-Yrd.-Do%C3%A7.-Dr.-T%C3%BCrkan-Ba%C5%9Fyi%C4%9Fit

7 http://blog.milliyet.com.tr/koy-enstituleri-neden-kapatildi-/Blog/?BlogNo=104412

8 https://bpakman.wordpress.com/yurdum/cccp/koy-enstitulerinin-kapatilma-sureci/

9 İTO (2000). Tarım Kesiminde Yeniden Yapılanma. İTO Yayın No:2000-52. İstanbul.

10 Bakırcı M (2007). Türkiye’de Kırsal Kalkınma Kavramlar-Politikalar-Uygulamalar. Nobel Yayın No:1116. Sosyal Bilimler Dizisi: 62. 1.Basım. Şubat.

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: